Strona główna arrow Rok 1997 arrow Nr 1 (1/1997) arrow Pallotyni w Polsce - historia
Pallotyni w Polsce - historia Drukuj Poleć znajomemu

W setną rocznicę przybycia pallotynów do Polski

 

PALLOTYNI W POLSCE – HISTORIA

 

Jednym z podstawowych celów Kościoła misyjnego jest ewangelizacja, prowadzona szczególnie wśród narodów i grup nie znających Chrystusa. Jest to przedmiot szczególnej troski Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego (Księży Pallotynów), założonego przez św. Wincentego Pallottiego. Pierwszym pallotyńskim misjonarzem, wysłanym do innego kraju był ks. Rafael Melia, który podjął pracę w Anglii. Pierwszym Polakiem – pallotynem, który pracował na terenach misyjnych, w Kamerunie, był ks. Alojzy Majewski. On też był założycielem Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego w Polsce.

 

Wstąpił do Stowarzyszenia w Limburgu, w Niemczech z myślą o przeszczepieniu go na teren Polski. Przełożeni posłali go jednak do pracy misyjnej w Kamerunie na okres 4 lat. Po powrocie skierowano go do Polski, by utworzył tu Stowarzyszenie.

 

 

POCZĄTKI STOWARZYSZENIA W POLSCE

 

Ksiądz Majewski przybył do Polski 25 kwietnia 1907 r. Pod koniec czerwca dołączył do niego neoprezbiter pallotyński, ks. Alojzy Hübner. Za jeden z głównych celów uznali pracę na rzecz polskiego uchodźstwa w duchu patriotycznym i religijnym. Trzeba było założyć dom, gdzie kształciliby się przyszli misjonarze. Nie było to możliwe w zaborze pruskim ani rosyjskim. Wybór padł na okolice Krakowa, będącego pod zaborem austriackim. Nie uzyskali jednak pozwolenia na osiedlenie się na terenie archidiecezji krakowskiej. Udali się więc do Lwowa. Arcybiskup lwowski zaproponował dworek we wsi Jajkowce i zezwolił na założenie domu. Pierwszy pallotyński dom w Polsce został otwarty 11 listopada 1907 r. Przy nim funkcjonowała szkoła średnia.

 

W styczniu 1908 r ukazał się pierwszy numer „Królowej Apostołów”. W czerwcu 1908 r. ustanowiony został nowicjat, którego dyrektorem mianowano ks. Alojzego Hübnera. Do końca roku zgłosiło się ponad 30 kandydatów.

 

Zaczęto poszukiwać dogodniejszego budynku w centrum Polski. Metropolita krakowski, ks. kard. Jan Puzyna, wyraził zgodę na założenie domu w archidiecezji krakowskiej. Zakupiony został w czerwcu 1909 r. podupadły browar w Wadowicach, na Kopcu, który zaadaptowano dla potrzeb Stowarzyszenia. Ks. Majewski założył tu szkołę średnią dla kandydatów do Stowarzyszenia (Collegium Marianum). Zrezygnowano z domu w Jajkowcach. 20 października 1913 r. zakupiono dom z ogrodem w Bochni z myślą o budowie Wyższego Seminarium Duchownego oraz ośrodka opieki nad emigrantami. Plany te pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Prawie wszyscy pallotyni i starsi uczniowie zostali powołani do wojska. Dom w Bochni zajęło wojsko austriackie. Collegium Marianum pracowało przy zmniejszonej liczbie wykładowców, gdyż część z nich również powołano do wojska.

 

W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM

 

Po zakończeniu wojny ks. superior Majewski musiał rozpoczynać wszystko od początku. Na Kopiec powrócił tylko ks. Augustyn Zaraza.

 

Ks. Alojzy Hübner, ciężko chory, zamieszkał po zwolnieniu z wojska w domu rodzinnym w Tucholi, gdzie zmarł w 1922 r.

 

W 1920 sprzedano dom w Bochni i nabyto dom w Sucharach k. Nakła, na Pomorzu. Ks. Majewski zrzekł się stanowiska superiora Okręgu w 1925 r. poświęcił się pracy pisarsko wydawniczej. Superiorem został mianowany ks. Wojciech Turowski. 13 października 1926 r. Rada Generalna w Rzymie podniosła Polski Okręg do rangi Regii.

 

W 1927 r. za zgodą Kurii Metropolitalnej Warszawskiej, pallotyni otworzyli na jej terenie 3 placówki: w Ołtarzewie k. Warszawy, w Warszawie przy ul. Skaryszewskiej 12 oraz na Krakowskim Przedmieściu 71. Wydzierżawiona została drukarnia od Kurii Biskupiej. Na ul. Krakowskie Przedmieście 71 przeniesiono z Wadowic wydawnictwo oraz zarząd Regii.

 

W 1929 r. otwarto dom Stowarzyszenia w Chełmnie nad Wisłą, a dwa lata później szkołę średnią. 13 maja 1932 r. ks. Turowski został powołany przez Radę Generalną na stanowisko Sekretarza Generalnego do Rzymu. Superiorem Polskiej Regii został ks. Tomasz Mącior, a po dwóch latach ks. Jan Maćkowski.

 

Pallotyni otrzymali w Rajcy k. Nowogródka dom, który w 1934 r. przekazano sprowadzonym do Polski siostrom Misjonarkom Apostolstwa Katolickiego (Siostry Pallotynki). W kwietniu 1935 r. Polska Regia została podniesiona do rangi Prowincji. Pierwszym prowincjałem został ks. dr Jan Maćkowski.

 

W CZASIE WOJNY

 

1 września 1939 r. pallotyni objęli skromny kościółek w Radomiu, w dzielnicy Młodzianów.

 

Wojna poczyniła ogromne spustoszenia. W czasie bombardowania Warszawy w 1939 r. spłonął dom na Krakowskim Przedmieściu 71, a z nim wydawnictwo, drukarnia, biura Zarządu Prowincjalnego wraz z całym archiwum. Został uszkodzony kościół przy Skaryszewskiej. Mieszkańcy domu przy Krakowskim Przedmieściu przenieśli się do pałacu bpa Józefa Gawliny, budynku byłej Kurii Polowej. Prowadzili duszpasterstwo przy katedrze garnizonowej, a po zajęciu katedry przez Niemców, w domowej kaplicy arcybiskupa. Tu również była siedziba Zarządu Prowincjalnego. W latach 1940 – 1942 w Ołtarzewie prowadzono ogólnopolskie Seminarium Duchowne, w którym studiowali klerycy z rozwiązanych przez Niemców seminariów. Po wkroczeniu Niemców niewielka grupa kleryków pallotyńskich z profesorami przebywała przez pewien czas w Wadowicach, na Kopcu, a następnie u Ojców Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej, w małym klasztorku znajdującym się przy kościele Grobu Matki Bożej.

 

W obozach koncentracyjnych, więzieniach, podczas bombardowań i na frontach ostatniej wojny zginęło 28 polskich pallotynów (11 księży, 3 kleryków, 14 braci).

 

PO WOJNIE

 

Po zakończeniu wojny do Prowincji wróciły wszystkie domy, poza tymi, które zostały za wschodnią granicą. Prowincja otrzymała też niektóre domy po pallotynach niemieckich: w Ząbkowicach Śląskich, gdzie erygowano nowicjat, oraz w Gdańsku-Wrzeszczu. Rozbudowano seminarium w Ołtarzewie. Funkcjonowały szkoły średnie (niższe seminaria) w Wadowicach - na Kopcu i w Chełmnie. W 1945 r. powstały domy Stowarzyszenia w Poznaniu i Częstochowie. Do Poznania przeniesiono w 1948 r. wydawnictwo i drukarnię z Ołtarzowa („Pallottinum”). W Częstochowie zorganizowano ośrodek kultu Miłosierdzia Bożego. W 1947 r. otwarto dom w Gdańsku, przy kościele św. Elżbiety, oraz w Wałbrzychu.

 

W 1950 r. nabyto dom w Otwocku, przeznaczając go na dom rekolekcyjny dla formacji Zjednoczenia Apostolstwa Katolickiego. W Kościelisku koło Zakopanego założono dom wypoczynkowo-kuracyjny. Powstały też domy: w 1957 r. w Szczecinie, na Tarczówce w Kielcach, oraz w 1965 r. w Kisielicach. Dla księży, studiujących na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, założono placówkę w Lublinie.

 

Pallotyni podejmują różnorodną działalność duszpasterską. Są także kapelanami wojskowymi, zakonnymi i szpitalnymi. Bardzo ważnym zadaniem jest praca wśród polskich emigrantów. Już okresie międzywojennym polscy pallotyni wyjeżdżali w celach duszpasterskich do Polonii w Niemczech, Stanach Zjednoczonych, Francji.

 

PALLOTYNI NA MISJACH

 

Od początku swego istnienia Stowarzyszenie było nastawione na misje zagraniczne. Założyciel pallotynów w Polsce, ks. Alojzy Majewsk, pracował przez 4 lata w Kamerunie. Wydał również kilka pozycji książkowych na temat misji zagranicznych. Po II wojnie światowej wyjazdy misyjne z powodów politycznych miały miejsce bardzo rzadko – nie zezwalały na nie władze komunistyczne.

 

Kilka grupowych wyjazdów udało się zorganizować dopiero w latach siedemdziesiątych. W 1973 r. pallotyni polscy rozpoczęli misje w Rwandzie, a następnie w Zairze (Demokratyczna Republika Konga) – obecnie jest to Regia Świętej Rodziny. W tym samym roku pallotyni podjęli działalność misyjną w Brazylii. Od 1971 r. pracował tam już ks. Józef Maślanka SAC. Kolejne misje to: Korea Południowa, Papua Nowa Gwinea (1990 r.), Wybrzeże Kości Słoniowej (Sanktuarium Królowej Pokoju w Yamoussoukro). Swą działalnością pallotyni obejmują także tereny byłego Związku Radzieckiego (Białoruś, Ukraina, Syberia).

 

Praca misjonarzy wymaga ogromnego wysiłku i borykania się z przeróżnymi trudnościami. Misjonarze oprócz kościoła parafialnego muszą obsługiwać, często znajdujące się w znacznej odległości, kaplice i punkty misyjne na terenie parafii. Niezależnie od trudności transportowych, pogodowych, zdrowotnych starają się dotrzeć wszędzie, gdzie wierni czekają na Eucharystię i sakramenty. Przygotowują katechistów i liderów, by pod ich nieobecność nie zamierało życie religijne wspólnot.

 

Z uwagi na dynamiczny rozwój Polskiej Prowincji Chrystusa Króla podjęto decyzję o przekształceniu Prowincji Polskiej na dwie: Prowincję Wschodnią i Prowincję Zachodnia (8 września 1992 r. – Dekret Rady Generalnej Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego). Granica biegnie linią zachodnią diecezji olsztyńskiej, płockiej, łowickiej, radomskiej, kieleckiej, krakowskiej. Siedzibą Prowincji Wschodniej pozostała Warszawa, z nazwą Prowincja Chrystusa Króla. Siedzibą Prowincji Zachodniej został Poznań. Jej historia zaczęła się 25 marca 1993 r. Prowincja ta przyjęła nazwę Prowincji Zwiastowania Pańskiego.

 

Misjonarze z Prowincji Zwiastowania Pańskiego pracują w Brazylii, Papui Nowej Gwinei, Korei Południowej, Meksyku, a także na Białorusi.

 

Na obszarze swojej działalności, oprócz systematycznej pracy ewangelizacyjnej, misjonarze pallotyńscy wnoszą znaczny wkład w rozwój idei i kultu Miłosierdzia Bożego oraz włączają się aktywnie w działalność charytatywną i socjalną. W epoce szybkich zmian społecznych, politycznych, w skomplikowanej sytuacji ekonomicznej starają się odbudować i budować katolicyzm zgodnie z zasadą, że Kościół to ludzie.